وقتی صحبت از مرتبکردن دندانها میشود، احتمالا اولین تصویری که به ذهن میرسد همان سیمها و براکتهای فلزی است. اما ارتودنسی امروز فقط به یک روش محدود نمیشود. از براکتهای فلزی و سرامیکی گرفته تا ارتودنسی شفاف، پلاکهای متحرک و دستگاههایی که پشت دندان قرار میگیرند، گزینههای مختلفی برای اصلاح نامرتبی دندانها و مشکلات فک وجود دارد.
تفاوت میان این روشها فقط در ظاهر دستگاه نیست؛ میزان پیچیدگی مشکل، سن، مدت درمان، میزان همکاری بیمار و بودجه هم در انتخاب روش مناسب نقش دارند. به همین دلیل، شناخت انواع ارتودنسی پیش از مراجعه به متخصص کمک میکند با دید بازتری درباره گزینههای درمانی خود تصمیم بگیرید.
در این مطلب از مجله تخفیفان، روش های ارتودنسی را معرفی و تفاوت آنها را بررسی میکنیم تا ببینید هرکدام برای چه شرایطی کاربرد دارند و چه ویژگیهایی دارند.
سرفصلها
انواع ارتودنسی چیست؟
ارتودنسی شاخهای از دندانپزشکی است که با استفاده از دستگاههای مختلف، دندانها را بهتدریج جابهجا و مرتب میکند و در صورت وجود مشکل در موقعیت فکها، به اصلاح آن کمک میکند. این درمان علاوه بر بهبود ظاهر لبخند، میتواند جویدن، تمیزکردن دندانها و سلامت دهان را نیز بهبود دهد.
اگر بخواهیم انواع ارتودنسی دندان را به شکل کلی دستهبندی کنیم، دو گروه اصلی داریم: ارتودنسی ثابت که براکتها و سیمهای آن روی دندان قرار میگیرند و بیمار نمیتواند آنها را بهصورت مستقل خارج کند، و ارتودنسی متحرک که بیمار میتواند دستگاه را برای غذاخوردن یا رعایت بهداشت از دهان خارج کند.
روشهایی مانند ارتودنسی فلزی، سرامیکی، دیمون و لینگوال در گروه دستگاههای ثابت قرار میگیرند. الاینرهای شفاف و برخی پلاکهای متحرک نیز در گروه دستگاههای قابل برداشتن قرار دارند. در بعضی کودکان نیز از دستگاههای فانکشنال یا درمانهای پیشگیرانه برای اصلاح مشکلات فک و هدایت رشد استفاده میشود.
انتخاب میان این راه های مختلف ارتودنسی به شرایط هر فرد بستگی دارد و نمیتوان یک روش را برای همه مناسب دانست.
مقاله مرتبط: ارتودنسی دندان
مقایسه انواع روش های ارتودنسی
پیش از انتخاب روش درمان، بهتر است تفاوت گزینههای اصلی را در یک نگاه ببینید:
| روش | نوع | کاربرد کلی | ویژگی اصلی |
| ارتودنسی فلزی | ثابت | نامرتبیهای خفیف تا شدید | مقاوم و کاربردی |
| ارتودنسی سرامیکی | ثابت | نامرتبیهای مختلف با اهمیت ظاهر | کمتر دیدهشدن براکت |
| ارتودنسی دیمون | ثابت | مشکلات مختلف دندانی | سیستم براکت خودتنظیم |
| ارتودنسی لینگوال | ثابت | افرادی که ظاهر دستگاه برایشان مهم است | قرارگیری پشت دندان |
| ارتودنسی متحرک | متحرک | برخی مشکلات خفیف و دوره رشد | امکان خارجکردن دستگاه |
| الاینر شفاف | متحرک | برخی نامرتبیهای خفیف تا متوسط | ظاهر تقریبا نامرئی |
| ارتودنسی فانکشنال | متحرک | برخی ناهنجاریهای فکی در سن رشد | کمک به هدایت رشد فک |
این جدول فقط یک مقایسه کلی است. ممکن است یک روش از نظر ظاهری برای فرد مناسب باشد، اما برای نوع ناهنجاری او کاربرد نداشته باشد. متخصص ارتودنسی پس از بررسی دندانها، فک، سن و تصاویر رادیوگرافی، روش مناسب را پیشنهاد میدهد.
هزینه روشهای ارتودنسی یکسان نیست و به نوع دستگاه، پیچیدگی درمان، مدت درمان و تعداد جلسات بستگی دارد. بهطور معمول، ارتودنسی فلزی در مقایسه با روشهایی مانند سرامیکی، دیمون، لینگوال و الاینر شفاف هزینه پایینتری دارد؛ بااینحال قیمت دقیق پس از معاینه و مشخصشدن طرح درمان تعیین میشود.
اگر هزینه یکی از معیارهای شماست، هنگام مقایسه قیمت، فقط مبلغ اولیه را در نظر نگیرید و مواردی مانند جلسات تنظیم، ریتینر و خدمات جانبی را هم بررسی کنید. استفاده از تخفیف ارتودنسی برخی مراکز درمانی نیز میتواند هزینه بعضی خدمات را کاهش دهد، اما بهتر است شرایط و جزئیات هر پیشنهاد را در کنار تخصص پزشک و کیفیت مرکز درمانی بررسی کنید.
در ادامه بیشتر درباره روشهای مختلف ارتودنسي دندان صحبت میکنیم.
ارتودنسی ثابت
ارتودنسی ثابت یکی از رایجترین روشهای درمان است که در آن براکتها به سطح دندانها متصل میشوند و سیم ارتودنسی با اعمال فشار کنترلشده، دندانها را به موقعیت مناسب هدایت میکند. این روش به دلیل تنوع کاربرد و کنترل مناسب حرکت دندانها، برای بسیاری از مشکلات ارتودنسی استفاده میشود.
برای آشنایی کامل با نحوه عملکرد، مراحل درمان، مراقبتها و نکات مربوط به این روش، میتوانید مطلب اختصاصی ارتودنسی ثابت را در مجله تخفیفان بخوانید.
ارتودنسی سرامیکی
ارتودنسی سرامیکی از نظر سازوکار شبیه بریس فلزی است، اما براکتهای آن از مواد سرامیکی یا همرنگ دندان ساخته میشوند. به همین دلیل هنگام صحبتکردن یا لبخندزدن، براکتها کمتر از نمونههای فلزی به چشم میآیند.
این روش برای افرادی مناسب است که میخواهند درمان ثابت داشته باشند اما ظاهر براکتهای فلزی برایشان مطلوب نیست. بااینحال، براکتهای سرامیکی معمولا شکنندهتر از انواع فلزی هستند و ممکن است هزینه بیشتری داشته باشند.
همچنین انتخاب سرامیکی به این معنی نیست که دستگاه کاملا نامرئی است؛ سیم و سایر اجزای ارتودنسی همچنان ممکن است دیده شوند. بنابراین اگر اولویت اصلی شما دیدهنشدن دستگاه است، بهتر است گزینههایی مانند الاینر شفاف یا ارتودنسی پشت دندانی را نیز با متخصص بررسی کنید.
ارتودنسی دیمون
ارتودنسی دیمون یکی از انواع بریس ثابت است که به جای کشهای معمول برای نگهداشتن سیم در براکت، از مکانیزم مخصوص خود براکت استفاده میکند. این سیستم میتواند روند تنظیم دستگاه را متفاوت کند و در برخی موارد فاصله میان جلسات مراجعه نیز بیشتر شود.
دیمون در مدلهای فلزی و سرامیکی ارائه میشود و مانند سایر روشها، انتخاب آن باید بر اساس طرح درمان فرد انجام شود. برای آشنایی دقیقتر با نحوه عملکرد این سیستم، مزایا، معایب و تفاوت آن با ارتودنسی معمولی، مطالعه مطلب اختصاصی ارتودنسی دیمون پیشنهاد میشود.
ارتودنسی لینگوال
پیشتر درباره هزینه و روش کار این نوع ارتودنستی در صفحه ارتودنستی لینگوال مفصل با شما صحبت کردهایم. ارتودنسی لینگوال یکی از روشهایی است که در آن براکتها به جای سطح بیرونی، روی سطح داخلی دندانها قرار میگیرند. به همین دلیل به آن ارتودنسی زبانی یا ارتودنسی پشت دندانی نیز گفته میشود و از بیرون ظاهر دستگاه بسیار کمتر قابل مشاهده است.
این روش از نظر عملکرد همچنان یک ارتودنسی ثابت محسوب میشود، اما قرارگرفتن براکتها در پشت دندان باعث میشود تمیزکردن آنها برای بعضی افراد دشوارتر باشد. تماس اولیه براکتها با زبان نیز ممکن است باعث ناراحتی موقت یا تغییر جزئی در تکلم شود.
از طرف دیگر، ساخت و نصب این براکتها معمولا به دقت و سفارشیسازی بیشتری نیاز دارد و به همین دلیل هزینه آن میتواند بیشتر از ارتودنسی ثابت معمولی باشد.
ارتودنسی متحرک
در ارتودنسی متحرک از پلاکهایی استفاده میشود که بیمار میتواند آنها را از دهان خارج کند. این روش بیشتر برای برخی مشکلات خفیف دندانی یا فکی و همچنین در سنین رشد کاربرد دارد و نتیجه آن تا حد زیادی به میزان استفاده صحیح از دستگاه طبق دستور متخصص وابسته است.
برای آشنایی با انواع پلاکهای متحرک، کاربرد آنها و مراقبتهای لازم، مطالعه مطلب تخصصی ارتودنسی متحرک میتواند اطلاعات کاملتری در اختیار شما قرار دهد.
ارتودنسی نامرئی
ارتودنسی شفاف یا نامرئی یکی از روشهایی است که برای افرادی طراحی شده که نمیخواهند دستگاه ارتودنسی در ظاهر لبخندشان بهوضوح دیده شود. در این روش معمولا از الاینرهای شفاف و سفارشی استفاده میشود که بهتدریج دندانها را جابهجا میکنند.
الاینر را میتوان هنگام غذاخوردن و مسواکزدن از دهان خارج کرد و همین ویژگی، رعایت بهداشت را سادهتر میکند. البته استفاده از آن نیازمند همکاری بیمار است و اینکه این روش برای فرد مناسب باشد یا نه، به نوع و شدت نامرتبی دندانها بستگی دارد. سایر نکات درباره این روش را در مطلب ارتودنسی نامرئی برای شما توضیح دادهایم.
ارتودنسی فانکشنال
ارتودنسی فانکشنال بیشتر برای اصلاح رابطه و رشد فکها استفاده میشود، نه صرفا مرتبکردن دندانها. در این روش، دستگاههای مخصوص با اثرگذاری بر موقعیت فک و عملکرد عضلات اطراف آن، به هدایت رشد فک کمک میکنند و در بعضی افراد فضای بیشتری برای قرارگرفتن دندانها ایجاد میشود. به همین دلیل، این روش بیشتر در کودکان و نوجوانانی کاربرد دارد که هنوز در سن رشد هستند و ناهماهنگی فک بالا و پایین دارند.
تفاوت اصلی ارتودنسی فانکشنال با ارتودنسی معمولی در هدف اولیه درمان است. در ارتودنسی معمولی تمرکز اصلی روی جابهجایی و مرتبکردن دندانهاست، اما در روش فانکشنال، متخصص ابتدا وضعیت فکها و الگوی رشد آنها را بررسی میکند و در صورت نیاز از دستگاه برای اصلاح این ناهماهنگی استفاده میکند. این دستگاهها میتوانند ثابت یا متحرک باشند. نوع متحرک را میتوان هنگام غذاخوردن و مسواکزدن خارج کرد، اما باید طبق دستور متخصص در بیشتر ساعات روز استفاده شود تا درمان نتیجه مطلوبی داشته باشد.
یکی از کاربردهای شناختهشده این روش، زمانی است که فک پایین نسبت به فک بالا عقبتر قرار گرفته یا رشد دو فک هماهنگ نیست. دستگاههای فانکشنال با هدایت موقعیت فک میتوانند در دوره رشد به اصلاح این رابطه کمک کنند. نوع دستگاه، مدت استفاده و اینکه درمان فانکشنال بهتنهایی کافی باشد یا بعد از آن به ارتودنسی ثابت نیاز باشد، به وضعیت هر فرد بستگی دارد.
دستگاههایی مانند هربست، مارا، اکتیویتور، بایونیتور، تویین بلاک و فرانکل از نمونههای مورد استفاده در درمان فانکشنال هستند. انتخاب میان آنها به نوع ناهنجاری، سن و مرحله رشد بیمار بستگی دارد و نمیتوان یک دستگاه را برای همه افراد مناسب دانست.
تخفیف پیشنهادی: کلینیک دندانپزشکی
ارتودنسی جراحی
در بعضی افراد، مشکل فقط به نامرتبی دندانها محدود نیست و اختلاف قابلتوجهی در اندازه یا موقعیت استخوانهای فک وجود دارد. در این شرایط، ارتودنسی بهتنهایی نمیتواند موقعیت فک را اصلاح کند و ممکن است درمان ترکیبی ارتودنسی و جراحی فک پیشنهاد شود.
در این روش معمولا ابتدا دندانها با ارتودنسی برای جراحی آماده میشوند. سپس جراح فک و صورت موقعیت استخوان فک را اصلاح میکند و بعد از جراحی، ارتودنسی برای تنظیم نهایی دندانها ادامه پیدا میکند.
این نوع درمان پیچیدهتر از ارتودنسی معمولی است و تصمیم درباره نیاز به آن تنها پس از معاینه، بررسی تصاویر و ارزیابی مشترک متخصص ارتودنسی و جراح فک و صورت گرفته میشود.
ارتودنسی پیشگیری
ارتودنسی پیشگیری با هدف شناسایی و مدیریت زودهنگام مشکلات دندان و فک در کودکان انجام میشود. در این مرحله همیشه قرار نیست درمان کامل شروع شود؛ گاهی متخصص فقط رشد فک و نحوه رویش دندانها را در فواصل مشخص بررسی میکند.
برخی مشکلات مانند کمبود فضای دندانها، بعضی انواع کراسبایت یا عادتهای طولانیمدت دهانی ممکن است با مداخله در سن مناسب سادهتر کنترل شوند. انجمن ارتودنتیستهای آمریکا توصیه میکند نخستین ارزیابی ارتودنسی کودک حداکثر تا ۷ سالگی انجام شود تا در صورت وجود مشکل، زمان مناسب مداخله از دست نرود.
جمعبندی
انواع ارتودنسی گزینههای متفاوتی را برای مرتبکردن دندانها و اصلاح مشکلات فکی در اختیار بیماران قرار میدهند. ارتودنسی فلزی و سرامیکی از روشهای ثابت هستند، الاینرهای شفاف و برخی پلاکها قابلیت خارجشدن از دهان را دارند و روشهایی مانند لینگوال، دیمون و فانکشنال نیز برای شرایط خاصتری مورد استفاده قرار میگیرند. در موارد شدید فکی نیز ممکن است درمان جراحی در کنار ارتودنسی لازم باشد.
تفاوت روش های ارتودنسی فقط به ظاهر دستگاه خلاصه نمیشود. شدت مشکل، سن، وضعیت فک، میزان همکاری بیمار، مدت درمان و هزینه همگی در انتخاب روش نقش دارند. بنابراین بهتر است به جای انتخاب یک روش صرفا بر اساس قیمت یا ظاهر، ابتدا شرایط دندانها و هدف درمان توسط متخصص بررسی شود.
از طرف دیگر، هزینه یکی از عوامل مهم در تصمیمگیری است و بین روشهای مختلف ارتودنسی اختلاف قابلتوجهی وجود دارد. نوع دستگاه، پیچیدگی درمان، تعداد جلسات، مدت درمان و خدمات مرکز همگی میتوانند قیمت نهایی را تغییر دهند. در چنین شرایطی، تخفیفان امکان بررسی و مقایسه خدمات مراکز دندانپزشکی را فراهم میکند تا کاربر بتواند در کنار توجه به تخصص پزشک و شرایط مرکز، قیمت و شرایط ارائه خدمات را نیز ببیند. مشاهده نظرات کاربران و مقایسه گزینههای موجود نیز کمک میکند هزینه را در کنار کیفیت و شرایط درمان بسنجید و صرفا بر اساس ارزانترین قیمت تصمیم نگیرید.
سوالات متداول
بهترین نوع ارتودنسی کدام است؟
یک روش واحد برای همه افراد وجود ندارد. انتخاب روش مناسب به شدت نامرتبی دندانها، وضعیت فک، سن، شرایط دهان، میزان اهمیت ظاهر دستگاه و بودجه بستگی دارد. متخصص ارتودنسی پس از معاینه و بررسی تصاویر، گزینه مناسب را پیشنهاد میکند.
آیا ارتودنسی در بزرگسالی جواب میدهد؟
بله، درمان ارتودنسی در بزرگسالی نیز امکانپذیر است. دندانها در بزرگسالی همچنان قابلیت جابهجایی دارند، هرچند درمان بعضی افراد ممکن است طولانیتر باشد. در مشکلات شدید استخوانی فک نیز ممکن است درمان ترکیبی ارتودنسی و جراحی لازم باشد.
ارتودنسی نامرئی بهتر است یا ثابت؟
انتخاب میان این دو به شرایط دندانها و طرح درمان بستگی دارد. الاینرهای شفاف از نظر ظاهری کمتر دیده میشوند و قابلیت خارجشدن دارند، اما برای همه مشکلات مناسب نیستند و به همکاری منظم بیمار نیاز دارند. ارتودنسی ثابت نیز برای طیف گستردهتری از مشکلات قابل استفاده است.
ارتودنسی چقدر طول میکشد؟
مدت درمان به شدت ناهنجاری، سن، نوع دستگاه و میزان همکاری بیمار بستگی دارد. بسیاری از درمانهای ارتودنسی حدود دو سال طول میکشند، اما موارد سادهتر میتوانند کوتاهتر و مشکلات پیچیدهتر طولانیتر باشند. پس از پایان درمان نیز معمولا استفاده از ریتینر برای حفظ نتیجه ضروری است.
