علائم کمبود آهن در بدن زنان؛ علت جذب نشدن آهن + درمان خانگی

آیا احساس خستگی مداوم دارید یا موهایتان نازک و شکننده شده است؟ این‌ ها می ‌توانند از نشانه ‌های کم خونی شدید باشند که سلامت و انرژی روزانه را تحت تاثیر قرار می ‌دهند. با مراجعه به مراکز سلامتی و کلینیک ‌های تخصصی زنان و تغذیه، می ‌توان کمبود را سریع تشخیص داد و درمان موثر را آغاز کرد.

در کنار درمان پزشکی، روش ‌های خانگی نیز به تقویت ذخایر آهن و افزایش انرژی کمک می ‌کنند. با خواندن ادامه مقاله، با علائم کمبود آهن در بدن زنان آشنا شوید ولی بهترین روش های درمان آن را بیابید.

علائم کمبود آهن در بدن زنان چیست؟

کمبود آهن یکی از شایع ترین کمبود های تغذیه ای در میان زنان است که به دلایل مختلفی مانند قاعدگی های سنگین، بارداری، رژیم غذایی نامناسب یا جذب ضعیف آهن رخ می دهد. این کمبود به تدریج بر عملکرد اندام های مختلف بدن تاثیر می گذارد و علائمی ایجاد می کند که گاهی ساده و گاهی هشداردهنده هستند. علائم کمبود آهن در مردان با زنان متفاوت است به همین خاطر در این بخش ۶ علامت اصلی این عارضه در زنان را بررسی نموده ایم:

تنگی نفس

کمبود آهن باعث می شود قلب برای جبران کمبود اکسیژن، سریع تر و شدیدتر کار کند. در نتیجه، زنان ممکن است هنگام راه رفتن، بالا رفتن از پله یا حتی در حالت استراحت دچار تنگی نفس شوند. تپش قلب، احساس ضربان نامنظم یا سنگینی در قفسه سینه نیز از نشانه های رایج این وضعیت است.

این علائم معمولا در کمبودهای متوسط تا شدید بیشتر دیده میشوند. اگر این نشانه ها بدون دلیل مشخصی ایجاد شوند، بررسی سطح آهن اهمیت زیادی دارد. نادیده گرفتن این علائم میتواند به مشکلات قلبی منجر شود.

سردرد، سرگیجه و کاهش تمرکز

کاهش اکسیژن رسانی به مغز در اثر کمبود آهن می تواند باعث بروز سردردهای مکرر و احساس سرگیجه شود. برخی زنان احساس سبکی سر یا عدم تعادل را گزارش می کنند. همچنین تمرکز ذهنی کاهش مییابد و انجام کارهای فکری دشوارتر می شود. این حالت ممکن است با فراموشی کوتاه مدت یا کاهش بازدهی در محل کار یا تحصیل همراه باشد. سردردهای ناشی از کمبود آهن معمولا مداوم و خفیف تا متوسط هستند.

افزایش حساسیت به سرما

زنانی که آهن کافی ندارند اغلب دست و پاهای سرد دارند یا راحت احساس سرما می کنند. این حالت ناشی از کاهش جریان اکسیژن به بافت ها و کاهش سوخت و ساز بدن است.

بی حالی غیرعادی بعد از ورزش سبک

زنانی که کمبود آهن دارند حتی بعد از پیاده روی کوتاه یا فعالیت سبک دچار خستگی شدید و افت انرژی می شوند. این اتفاق به دلیل کاهش اکسیژن رسانی به عضلات است و نشانه ای از کمبود ذخایر آهن بدن محسوب می شود.

تمایل غیرعادی به خوردن مواد غیرخوراکی

یکی از علائم خاص و کمتر شناخته شده کمبود آهن در زنان، بروز تمایل به خوردن مواد غیرخوراکی مانند یخ، خاک، گچ یا نشاسته است. این حالت که به آن پیکا گفته می شود، اغلب با کمبود شدید آهن ارتباط دارد.

جویدن یخ یکی از شایع ترین شکل های این تمایل غیرعادی است. اگرچه علت دقیق این رفتار مشخص نیست، اما پس از اصلاح کمبود آهن معمولا برطرف می شود.

ریزش مو و شکنندگی ناخن ها

آهن نقش مهمی در سلامت فولیکول های مو و استحکام ناخن ها دارد. ریزش مو در زنان مبتلا به کمبود آهن، به صورت تدریجی و منتشر دیده می شود، به طوری که حجم کلی مو کاهش می یابد. همچنین ناخن ها ممکن است شکننده، نازک یا دارای خطوط عمودی شوند. در موارد شدید، ناخن ها حالت قاشقی پیدا می کنند.

ترک یا التهاب دهان و زبان

کمبود آهن می تواند باعث التهاب، قرمزی یا ترک های کوچک در گوشه های لب و زبان شود. این تغییرات معمولاً بدون درد شدید هستند ولی هشداردهنده کمبود مواد معدنی و ویتامین ها هستند.

علائم کمبود آهن در بدن زنان باردار

در دوران بارداری، نیاز بدن به آهن به طور قابل توجهی افزایش پیدا می کند، زیرا علاوه بر تامین اکسیژن برای بدن مادر، رشد جنین و افزایش حجم خون نیز به آهن وابسته است. کمبود آهن در زنان باردار اغلب با خستگی شدیدتر از حالت عادی شروع میشود و ممکن است با ضعف عمومی، بی حالی و کاهش توان انجام کارهای روزمره همراه باشد.

رنگ پریدگی پوست، لب ها و لثه ها در این دوران بیشتر به چشم می آید و معمولا با سرگیجه یا سیاهی رفتن چشم ها هنگام بلند شدن همراه است. تنگی نفس، تپش قلب و سردردهای مکرر نیز از نشانه های شایع کمبود آهن در بارداری هستند که نباید نادیده گرفته شوند. در موارد شدید، این کمبود میتواند خطر زایمان زودرس، وزن کم نوزاد و کاهش توان جسمی مادر پس از زایمان را افزایش دهد.

علت جذب نشدن آهن در بدن زنان

کمبود آهن همیشه به معنای دریافت کم آهن از غذا نیست و در بسیاری از زنان، مشکل اصلی به جذب نشدن صحیح آهن در بدن مربوط میشود. عوامل مختلفی می توانند این فرایند را مختل کنند که شناخت آن ها به پیشگیری و درمان موثر کمک می کند. در ادامه، ۸ علت اصلی جذب نشدن آهن در بدن زنان، توضیح داده میشود.

مصرف همزمان مواد غذایی مهارکننده جذب آهن

برخی مواد غذایی مانند چای، قهوه و نوشیدنی های کافئین دار حاوی ترکیباتی هستند که جذب آهن را کاهش میدهند. مصرف این نوشیدنی ها بلافاصله قبل یا بعد از وعده غذایی باعث میشود آهن موجود در غذا به خوبی جذب نشود. همچنین وجود فیتات در سبوس و برخی غلات کامل می تواند مانع جذب آهن شود. این مشکل در زنانی که عادت به نوشیدن چای پررنگ دارند شایع تر است.

کمبود ویتامین C در رژیم غذایی

ویتامین C نقش مهمی در افزایش جذب آهن دارد که بیشتر از منابع گیاهی تامین می شود. زمانی که رژیم غذایی فاقد میوه ها و سبزیجات تازه باشد، جذب آهن به طور قابل توجهی کاهش پیدا می کند. زنانی که مصرف مرکبات، فلفل دلمه ای یا سبزیجات تازه ندارند، بیشتر در معرض این مشکل هستند. اضافه کردن منابع ویتامین C میتواند تاثیر زیادی در بهبود جذب آهن داشته باشد.

مشکلات گوارشی و بیماری های معده و روده

بیماری هایی مانند التهاب معده، زخم معده، سندرم روده تحریک پذیر یا بیماری سلیاک می توانند جذب آهن را مختل کنند. این اختلالات باعث آسیب به دیواره روده میشوند و توانایی بدن برای جذب مواد معدنی کاهش مییابد. در چنین شرایطی حتی مصرف کافی آهن نیز نمیتواند کمبود را جبران کند.

خونریزی های مزمن و قاعدگی های سنگین

در زنانی که دچار قاعدگی های طولانی یا شدید هستند، از دست دادن مداوم خون باعث تخلیه ذخایر آهن میشود. حتی اگر جذب آهن طبیعی باشد، میزان از دست رفته بیشتر از میزان جذب شده خواهد بود. این وضعیت به مرور زمان بدن را وارد کمبود آهن میکند.

بارداری و شیردهی بدون تامین مناسب آهن

در دوران بارداری و پس از آن در زمان شیردهی، نیاز بدن به آهن افزایش می یابد. اگر این نیاز به درستی تامین نشود، ذخایر آهن به سرعت کاهش پیدا می کنند. بسیاری از زنان پس از چند بارداری متوالی دچار کمبود آهن می شوند.

رژیم های غذایی محدود و نادرست

رژیم های لاغری سخت، حذف گوشت قرمز یا پیروی از رژیم های گیاهخواری بدون برنامه میتواند منجر به دریافت ناکافی آهن شود. آهن موجود در منابع گیاهی جذب کمتری نسبت به منابع حیوانی دارد. اگر این رژیم ها با آگاهی و ترکیب غذایی مناسب همراه نباشند، احتمال کمبود آهن افزایش مییابد. این مسئله در زنان جوان شایع تر است.

اختلالات هورمونی و مشکلات تیروئید

برخی اختلالات هورمونی مانند کم کاری تیروئید می توانند متابولیسم بدن و جذب مواد معدنی را تحت تاثیر قرار دهند. در این شرایط، بدن توانایی استفاده موثر از آهن را ندارد. زنان مبتلا به مشکلات هورمونی معمولا علائم کمبود آهن را شدیدتر تجربه میکنند.

عوارض کمبود آهن در بدن زنان

• خستگی مداوم و افت محسوس توان جسمی
• تضعیف سیستم ایمنی و افزایش ابتلا به بیماری ها
• کاهش تمرکز، کندی ذهن و افت عملکرد
• ریزش مو، شکنندگی ناخن ها و کدر شدن پوست
• تپش قلب، تنگی نفس و کاهش تحمل فعالیت
• نامنظم شدن قاعدگی یا افزایش شدت خونریزی
• افزایش خطر مشکلات بارداری و زایمان زودرس

درمان کمبود آهن در بدن زنان

درمان کمبود آهن زمانی موثر است که فقط به توصیه های تکراری مثل «گوشت بخور» محدود نشود و براساس علت کمبود، نوع جذب و شرایط بدن زن تنظیم گردد.

درمان دارویی

به جای مصرف کورکورانه مکمل ها، انتخاب نوع دارو اهمیت زیادی دارد. داروهای زیر در درمان کمبود آهن در زنان کاربردی تر و موثرتر هستند:

• فروس سولفات
• فروس فومارات
• فروس گلوکونات
• سیدرال فورت
• هماتینیک
• فروسیس

سیدرال فورت برای زنانی که دچار عوارض گوارشی میشوند گزینه مناسب تری است. فروس فومارات جذب بالاتری نسبت به فروس سولفات دارد و برای کمبودهای متوسط توصیه می شود. مصرف دارو باید حداقل ۳ ماه پس از نرمال شدن هموگلوبین ادامه یابد تا ذخایر آهن تکمیل شود.

اصلاح زمان مصرف آهن نه فقط نوع آن

یکی از اشتباهات رایج، مصرف آهن در زمان نامناسب است. آهن زمانی بهترین جذب را دارد که معده نسبتا خالی باشد اما اسید معده فعال باشد. مصرف آهن صبح زود یا اواخر شب قبل خواب، در زنانی که مشکل معده ندارند، جذب بهتری ایجاد میکند. فاصله حداقل دو ساعت با لبنیات، چای، قهوه و مکمل کلسیم ضروری است. این اصلاح ساده میتواند بدون افزایش دوز، سطح آهن را بالا ببرد.

کاهش التهاب مزمن بدن

التهاب پنهان می تواند مانع استفاده بدن از آهن شود، حتی اگر آهن کافی مصرف شود. استفاده منظم از مواد غذایی ضدالتهابی مانند ماهی های چرب، زردچوبه و سبزیجات تازه به کاهش این مانع کمک می کند. با کاهش التهاب، آهن بهتر وارد چرخه مصرف بدن میشود. این موضوع در آزمایش ها معمولا نادیده گرفته می شود.

تنظیم خواب شبانه

کم خوابی یا خواب نامنظم باعث اختلال در تنظیم هورمون های مرتبط با متابولیسم آهن می شود. زنانی که خواب شبانه منظم ندارند، اغلب پاسخ ضعیف تری به درمان آهن میدهند. خواب کافی و با کیفیت، جذب و نگهداری آهن را به صورت غیرمستقیم بهبود می دهد.

پخت غذا در ظروف چدنی

پخت غذاهای دارای رطوبت یا اسیدیته ملایم در ظروف چدنی باعث آزاد شدن مقدار کمی آهن و ورود آن به غذا میشود. این آهن به مرور وارد بدن شده و به تقویت ذخایر کمک میکند. این روش برای زنانی که تحمل مکمل ندارند بسیار مفید است.

مصرف جوانه حبوبات به جای حبوبات معمولی

در فرایند جوانه زدن، ترکیباتی که مانع جذب آهن هستند کاهش پیدا میکنند. جوانه عدس، ماش یا نخود آهن قابل جذب بیشتری نسبت به دانه خام دارند. مصرف منظم جوانه ها می تواند بدون افزایش حجم غذا، دریافت موثر آهن را بالا ببرد.

سخن آخر

کمبود آهن در زنان مشکلی است که اگر نادیده گرفته شود، سلامت را شدیداا تحت تاثیر قرار می ‌دهد. با تشخیص به موقع و استفاده از ترکیب درمان دارویی و روش‌ های خانگی می ‌توان این مشکل را به شکل موثر رفع کرد. تغذیه مناسب، مصرف منابع آهن و رعایت نکات ساده خانگی نقش بسیار مهمی در بهبود وضعیت بدن دارند.

برای تهیه مواد غذایی سالم و مغذی با تخفیف می ‌توانید از کد تخفیف مدیسه استفاده کنید و خرید سوپر مارکتی خود را ارزان ‌تر انجام دهید. راه حل درمان کم خونی و کمبود آهن در زنان ساده و ارزان است، پس به فکر سلامت خود باشید و با کمترین هزینه، درمان خود را آغاز کنید.

سوالات متداول

آیا فقر آهن در زنان خطرناک است؟

بله، فقر آهن می ‌تواند باعث کم خونی، ضعف سیستم ایمنی و افزایش خطر عوارض بارداری شود. درمان به موقع از این مشکلات جلوگیری می ‌کند.

 کمبود آهن در زنان چه تاثیری روی انرژی و تمرکز دارد؟

کمبود آهن باعث خستگی مداوم و کاهش تمرکز می ‌شود و توانایی انجام کارهای روزمره را پایین می آورد.

آیا همه کمبودهای آهن در زنان با مکمل حل می‌ شود؟

خیر، زنان با مشکلات جذب یا بیماری گوارشی ممکن است نیاز به درمان تزریقی یا اصلاح علت زمینه ‌ای داشته باشند.